گاز سولفید هیدروژن گازی بی رنگ ، سمی و سنگین تر از هواست(چگالی مخصوصش 1.895 برابر هواست) که :

بوی تخم مرغ گندیده میده و بخاطر سنگینتر بودن نسبت به هوا احتمال جمع شدنش در مکانهای کم ارتفاع تر بیشتر هستش و به سرعت در هوا پخش میشه.

خوب حالا ببینیم توی یه پلانت مثل پلانت تصفیه گاز یا پالایشگاه کجاها بیشتر پیداش میشه.اول جاهایی که خود نفت خام جمع آوری یا حمل میشه ، گاز طبیعی هم از این ماده داره،دوم بخش های تقطیر و کراکینگ نفت خام و گوگرد هم از مکانهایی هستند که سولفید هیدروژن توشون زیاد پیدا میشه.



با اینکه با بوی بد این گاز می توان به وجود آن پی برد اما این خصیصه خیلی قابل اعتماد نیست زیرا اگر دماغ شما بین 2 تا 15 دقیقه در معرض غلظتی معادل یک صدم حجمی از این گاز قرار بگیره ممکنه دیگه بویی حس نکنید.در جزئی بودن این غلظت همین بس که برابر 100 قسمت از سولفید هیدروژن به 1000000 قسمت از هواست .این یعنی اینکه تمامی بخشهای مجتمع های شیمیایی باید نگاه ویژه ای به این گاز داشته باشند و آزمایش های لازم رو در زمینه تشخیص این گاز انجام بدند.



حداکثر میزان مجاز سولفید هیدروژن:

1-اگر احتمال در معرض سولفید هیدروژن قرار گرفتن در طول روز 8 ساعت است نباید غلظت گاز از 10 قسمت در میلیون بیشتر باشه.

2-اگه بطور مداوم در معرض غلظتی بین 70 تا 150 قسمت در میلیون قرار بگیرید کم کم نشانه های خفیفی ظاهر میشند.

3-حداکثر غلظتی که در مدت 1 ساعت می توان بدون عوارض جدی در معرض گاز قرار گرفت 170 تا 300 قسمت در میلیون است.

4-اگه بین 30 دقیقه تا 1 ساعت در معرض غلظتی معادل 400 تا 500 قسمت در میلیون از این گاز قرار بگیرید واقعا خطر شما رو تهدید میکنه.

5-اگه فقط نیم ساعت در معرض غلظتی معادل 600 قسمت در میلیون قرار بگیرید یعنی دارید با مرگ دست و پنجه نرم میکنید.

6- متاسف ام برات ! غلظت بالاتر یعنی مرگ آنی و فوری!!!!!



در معرض گاز قرار گرفته! اما هنوز زنده است!

1- از منبع گاز دورش کن !

2- اگه نفس نمیکشه شروع کن به تنفس مصنوعی و آمبولانس خبر کن ! اگه اکسیژن دم دست داری اکسیژن بده بهش.اینقدر تنفس مصنوعی بده تا برسه به دکتر، وسط کار ولش نکن!

3- قربانی باید دراز کشیده باشه ، و جاش گرم و راحت باشه.



فکر کنم فهمیده باشی که چیزی که میخوای گیر نمیاد فقط باید مراقب باشی !

آتش خاموش کن ها 4 نوع هستند که هریک برای خاموش کردن روش خودشونو دارند.نکته مهم اینه که نذاریم هوا به آتش برسه(آخه میدونید این دوتا درست مثل عاشق و معشوقند و وقتی به هم میرسند عین شمع و پروانه می سوزند.

کلاس A آتیشایی هستند که توسط مواد قابل اشتعال بوجود میاند(میدونم!الان میگید غیب گفتی) مثل چوب و کاغذ و لباس که انداختن اونا توی آب یا ریختن آب روی اونا در این موارد مفیده.در این مواد آتش نشانها از فشار گاز دی اکسید کربن برای پرتاب کردن آب روی آتش استفاده می کنند(همونطور که آتشفشانها از دی اکسید گوگرد برای پرتاب گدازه استفاده میکنند) که بسیار هم مورد استفاده است.در آتش خاموش کن های اسید-باز گاز دی اکسید کربن در هنگام استفاده در اثر واکنش ایندو تولید میشه و در بقیه آتش خاموش کن ها هم این گاز با فشار زیاد در داخل سیلندر ذخیره شده و در هنگام باز کردن آزاد میشه.



کلاس B شامل آتیشایی هست که با مایعات قابل اشتعال درست شده که خفه کردن و پوشاندن اونا (حالا هرجوری شده) ضروری می باشد یا همون است.بازم دی اکسید کربن , یا مواد شیمیایی خشک یا کف واسه این آتیشا مناسبه. در این موارد اصلا به فکر استفاده از آب نیفتید.

کلاس C شامل آتیشاییه که بابا برقی اونارو ایجاد کرده که بازم باید از مواد شیمیایی خشک و دی اکسید کربن استفاده کرد.در این مورد هم استفاده کردن از آب همان و پریدن فاز از مغز همان.

کلاس D شامل یه جور آتیشای کمیاب و خطرناکه که فلزات مذاب عامل اونا هستند.دوای این آتیشا آتیش خاموش کن های ویژه ای مثل Met-L-X ,پودر گرافیت یا تری متوکسی بوروکسین است.اینجا هم نباید آب رو بکار ببرید(اصولا آب زیاد برای آتیش های صنعتی کاربرد نداره).

یه زمانی هست که آتیشای کوچولو موچولو داریم اون موقع از نمک یا بی کربنات سدیم استفاده می کنیم.یادتون باشه یه دفعه تتراکلرید کربن یا برومید متیل نریزید روی آتیش چون هم خودشون سمی هستند و هم ترکیبات سمی تری مثل فسژن تولید می کنند.

در خاتمه یاد آور می شویم که آتیش جیز می باشد......حالا هر نوعی که می خواهد باشد.

 

    چرا وقتی در نوشابه نمک می ریزیم, با شدت بیشتری گاز آزاد می شود ؟ 

 ابتدای ماجرا : هرچه دمای آب کمتر و فشار بیشتر باشد , ظرفیت پذیرش گاز بیشتری را خواهد داشت و به عنوان مثال CO2 بیشتری را در خود حل می کند. هنگام تولید نوشابه با استفاده از این خاصیت , در دماهای پایین و فشار بالا , نوشیدنی با تزریق گاز CO2 به حالت اشباع می رسد. بنابراین وقتی در نوشابه باز شود و نوشابه در دما و فشار معمولی قرار گیرد , محلول خاصیت فوق اشباع دارد یعنی مقدار CO2 حل شده در آن بیش از ظرفیت انحلال در آن دما و فشار است. چنین محلولی اگر شرایط مهیا باشد تمایل به آزاد کردن CO2 دارد. برای این کار گاز CO2 محلول باید به صورت حباب درآید یعنی مولکولهای CO2 حل شده باید در نقطه ای جمع شوند و با به هم پیوستن , یک حباب تشکیل دهند و به سطح نوشابه بیایند و از آن خارج شوند. اگر دقت کرده باشید تشکیل حباب در سطوح تماس خارجی نوشابه اتفاق می افتد یعنی در سطح نوشابه و دیواره های بطری یا دور نی . به زبان ساده این سطوح و به خصوص نا همواری های موجود روی آنها یا هر نوع ناهمگنی موجود در محیط نقش جایگاههای تجمع یا مکانهایی برای به هم پیوستن مولکولها و تشکیل حباب را بازی می کنند.به عبارت عامیانه یعنی مولکولها برای ایجاد حباب دنبال بهانه می گردند و این بهانه را در این سطوح پیدا می کنند. در این وضعیت ریختن نمک در نوشابه باعث خروج سریع تر گاز از محلول می شود. زیرا سطح بیشتری برای تشکیل حباب در اختیار مولکولها قرار می گیرد ( سطح جانبی بلورهای نمک ) . چیزی مانند تبلور ( = بلور شدن ) شکر پس از قرار دادن بلور یا نخ در محلول فوق اشباع آن.بنابراین چنین اتفاقی اصلا شیمیایی نیست. هیچ واکنشی هم صورت نمی گیرد و تقریبا هر ماده ای از نمک و شکر گرفته تا شن و ماسه که بتوانند نوعی ناهمگنی در محیط نوشابه ایجاد کند یا سطح آزاد در اختیار آن قرار دهد ( یا به طور خلاصه بهانه دست مولکولها بدهد ! ) میتواند این کار را بکند . این اتفاق را حتما در هنگام وارد کردن نی در نوشابه دیده اید. تنها مزیت نمک با شکر این است که به دلیل داشتن دانه های ریز سطح جانبی نسبی بیشتری در مقایسه با مواد درشت تر دارند. همین! از این به بعد می توانید در نوشابه دوستتان به جای نمک خاک بریزید !!!

 

شربت يك‌طرفه  

 يكي از شگفتي‌های آزمایشهای شيميايي، اتفاق‌هاي غيرقابل پيش‌بيني و عجيب و غريب است كه اغلب ايجاد رنگ‌هاي زيبا ،صداهای جالب یا نور كرده و انسان را از ديدن آن‌ها هيجان‌زده مي‌كند.
ذيلاً آزمايش فانتزي «شربت يك‌طرفه» - كه آزمايشي ساده با مواد شيميايي متداول و كم‌خطر است -  مي‌تواندجالب باشد:

 توضيح آزمايش

در اين آزمايش دو محلول بي رنگ داريم،‌ وقتي محلول (1) را به محلول (2) اضافه كنيم هيچ تغييري ايجاد نمي‌شود؛ اما اگر عكس اين كار را انجام دهيم يعني محلول (2) را به محلول (1) اضافه كنيم،‌ رسوب نارنجي رنگ معلقي به‌وجود مي‌آيد كه درست مانند شربت پرتقال است.

اين عمل را مي توان چندين مرتبه انجام داد تا بينندگان متوجه شوند كه قدرت شما در انجام اين پديده و رخداد اتفاقي و از سر تصادف نبوده است.
البته شما مي‌توانيد براي اين‌كه قدرت‌تان را به حاضرين ثابت كنيد در ابتداي هر قسمت، يك ورد مخصوص بخوانيد و از محلول‌ها بخواهيد كه آن رنگي يا شربتي را كه شما دوست داريد ايجاد كند!!!

 مواد و وسايل مورد نياز 

- محلول پتاسيم يديد، 100 ميلي‌ليتر

- محلول جيوه ( II ) كلريد ، 50 ميلي‌ليتر

- دو عدد بشر

  روش آزمايش

از محلول پتاسيم يديد به محلول جيوه (II) كلريد اضافه مي كنيم؛ بدين ترتيب رسوب نارنجي رنگي به‌وجود مي‌آيد (محصول عبارت است از جيوه (II) يديد).

 بعد از آن اگر از محلول حاوي جيوه (II) كلريد به محصول پتاسيم يديد بيافزاييد ‌اتفاقي نمي‌افتد.

رسوب جيوه (II) يديد در اضافي پتاسيم حل مي‌شود:

بنابراين رسوب توليد شده در مرحله اول حل شده و به نظر مي رسد كه هيچ اتفاقي نيفتاده است.

شيمي علم اتم‌ها، پيوندها و مولكول‌هاست. دانشي كه مي‌تواند خواص ماده، چگونگي تغييرات و شيوه توليد آن‌ها را از هسته اتم گرفته تا كهكشان‌ها بررسي كند و رشته شيمي، رشته‌اي است كه به پرورش متخصصاني مي‌پردازد كه با مطالعه و تحقيق و آزمايش به ابداع و نوآوري پرداخته و يا فرآورده‌هاي شيميايي را كنترل مي‌كنند.

دكتر محمدحسين رفيعي استاد شيمي دانشگاه تهران در معرفي اين رشته مي‌گويد:

«رشته شيمي داراي دو بخش علم شيمي و صنايع شيمي است كه علم شيمي به عنوان يكي از علوم پايه زيربناي علوم مختلفي همچون بيولوژي ، بيوتكنولوژي ، پزشكي ، دندانپزشكي ، داروسازي و رشته‌هاي متعدد مهندسي است. اما صنايع شيميايي عبارت است از صنايعي كه در آنها واكنش شيميايي انجام مي‌گيرد يعني اقسام مواد اوليه تبديل به محصولات جديد مي‌گردد كه خواص اين محصولات تا حدودي با مواد اوليه متفاوت است.»

وي در ادامه مي‌گويد:

«با توجه به تعريف فوق صنايع شيمي طيف گسترده‌اي از صنايع را در بر مي‌گيرد كه از آن جمله مي‌توان به صنايع غذايي، داروسازي، پتروشيمي ، الياف مصنوعي ، بهداشتي و آرايشي و صنايع توليد لوازم خانگي اشاره كرد.»

يكي ديگر از اساتيد دانشگاه در معرفي اين رشته مي‌گويد:

«بررسي و مطالعه اجمالي تركيب، ساختار و ويژگي‌هاي ماده و همچنين كنترل آزمايشگاهي فرآيندهاي شيميايي، مطالب و فعاليتهايي است كه در رشته شيمي در سطح كارشناسي ارائه مي‌گردد. در سطح كارشناسي ارشد و دكترا نيز دانشجويان در گرايش‌هاي تخصصي اين رشته كه عبارتند از : شيمي آلي ، شيمي تجزيه ، شيمي معدني ، شيمي فيزيك و شيمي كاربردي به صورت عميقتري با بخشي از علم شيمي آشنا مي‌گردند تا در آينده بتوانند مرزهاي دانش شيمي را گسترش دهند.»

تواناييهاي فارغ‌التحصيلان
فارغ‌التحصيلان اين دوره مي‌توانند مسؤوليت‌ زمينه‌هاي مختلف از جمله موارد زير را عهده‌دار باشند:

1- طرح، نظارت و اجراي طرحهاي تحقيقاتي كوچك و بزرگ شيميايي در سطوح مختلف كاربردي و علمي محض، در دانشگاهها، كارخانجات و مراكز تحقيقاتي ، به منظور ارتقاي كمي و كيفي محصولات مورد نياز جامعه .

2- مسووليت و ارائه خدمات در آزمايشگاههاي كنترل كيفي، پيگيري و ارائه معيارهاي استاندارد به منظور افزايش كميت و كيفيت محصولات توليدي و همچنين مواد مصرفي كارخانه‌ها و صنايع .

3- ارائه خدمات آموزشي در سطح دانشگاهها ، دبيرستانها و موسسات آموزشي.

4- ارائه طرحهاي پژوهشي به منظور استفاده از منابع اوليه ارزنده موجود در جامعه در جهت افزايش بهره‌وري از آنها و جلوگيري از صادرات بي‌رويه مواد اوليه ارزشمند و تبديل آنها به محصولات واسطه‌اي كه ارزش اقتصادي بالاتري دارند.

5- ارائه خدمات در كارخانجات پتروشيمي ، پلاستيك ، لاستيك ، رنگ و رزين ، الياف ، صنايع غذايي ، صنايع دارويي، بهداشتي و شوينده‌ها .

6- آمادگي براي ادامه تحصيلات در مقاطع بالاتر براي تامين كادر علمي دانشگاهها و ساير مراكز علمي.

7- كمك به توسعه صنايع دستي كه در سطح گسترده‌اي در جامعه پراكنده هستند؛ از جمله ساخت رنگهاي بهتر و متنوع‌تر، بخصوص استفاده از رنگهاي طبيعي موجود در صنعت فرش.

8- استفاده از گياهان دارويي فراواني كه در مملكت موجودند، به منظور استخراج و شناسايي موارد كاربرد اين گياهان به كمك متخصصان داروساز.

هدف از اين دوره تربيت كارشناساني است كه در زمينه‌هاي آموزش در دبيرستان، تربيت كمك پژوهشگر، آماده كردن دانشجويان براي ورودبه دوره‌هاي كارشناسي ارشد و دكتري به منظور تامين كادر آموزشي، پژوهشي مورد نياز دانشگاهها و موسسات تحقيقاتي ، كارشناسان مورد نياز صنايع شيميايي و بي‌نيازي از كارشناسان خارجي بتوانند از عهده برآيند. دوره داراي دو گرايش: شيمي محض ، شيمي كاربردي است. داوطلب بايد در دروس شيمي، فيزيك و رياضي دبيرستان قوي بوده ، علاقه ، انگيزه و روحيه كاوشگري لازم را دارا باشد. دروس به صورت عمومي ، پايه ، الزامي (مشترك بين دو گرايش ) و اختصاصي ارائه مي‌شود. بعضي دروس الزامي عبارت است از : شيمي آلي ، شيمي تجزيه، شيمي فيزيك، شيمي معدني، معادلات ديفرانسيل. علاوه بر اين دروس 32 واحد درسي در هر گرايش وجود دارد. در شاخه شيمي محض و شيمي كاربردي 20 واحد از اين 32 واحد انتخابي است.

بعضي تواناييهاي فارغ‌التحصيلان به شرح زير است:

عهده‌دار شدن مسووليت هدايت آزمايشگاهها و كمك به امر تدريس شيمي در دانشگاهها ، همكاري در زمينه‌هاي پژوهشي در موسسات ذيربط و دانشگاهها، سرپرستي آزمايشگاههاي كنترل كيفيت مواد اوليه و محصولات در صنايع شيميايي و رفع مشكلات شيميايي صنايع موجود ، ارائه روشهاي بهتر جهت بالا بردن سطح توليد از نظر كيفي و كمي.

با توجه به نياز دانشگاهها به مدرس شيمي، نياز صنايع مختلف شيميايي به پژوهشگر و كمبود متخصص ايراني براي اداره كنترل كيفيت آزمايشگاههاي شيمي صنايع موجود، اهميت اين رشته مشخص مي‌شود.

امكان ادامه تحصيل در اين رشته تا حد دكتري در داخل و خارج از كشور وجود دارد. برخي از مراكز جذب كارشناسهاي شيمي به شرح زير است:

وزارتخانه‌هاي آموزش و پرورش ، صنايع سنگين ، صنايع و معادن ، فرهنگ و آموزش عالي ، كشاورزي ، نفت و نيز آموزشگاههاي شيمي، صنايع شيميايي و نظاير آنها .

نظر دانشجويان : رشته شيمي از لحاظ محتوا بسيار گسترده و با اكثر صنايع به نحوي مرتبط است، به همين دلايل زمينه‌هاي پژوهش و استخدام بسيار وسيع است.

گرايش‌هاي مقطع ليسانس:

رشته شيمي در مقطع كارشناسي داراي دو گرايش «محض و كاربردي» مي‌باشد.

محض و كاربردي عنوان گرايش‌هاي بعضي از رشته‌هاي دانشگاهي مثل شيمي و رياضي است اما اين دو گرايش چه تفاوتي با يكديگر دارند؟

دكتر جمشيد مفيدي استاد شيمي دانشگاه تهران در معرفي اين دو گرايش مي‌گويد:

«در گرايش محض مبناي كار علم شيمي است و دانشجو درباره چهار گرايش اصلي علم شيمي كه عبارتنداز : شيمي آلي ، معدني ، تجزينه و شيمي فيزيك دروسي را مطالعه مي‌كند. اما در شيمي كاربردي، دروس پايه شيمي كمتر مطالعه مي‌شود و دانشجو يكسري از دروس مربوط به مهندسي شيمي مثل اصول صنايع شيميايي و تصفيه آب و فاضلاب را مي‌گذراند.»‌

دكتر مفيدي در مورد موقعيت شغلي فارغ‌التحصيلان اين دو گرايش مي‌گويد:

« فارغ‌التحصيل شيمي محض در شروع يك فعاليت صنعتي نقش دارد چرا كه او راهكارهاي تئوريك ساخت يك ماده را ارائه مي‌دهد و سپس يك فارغ‌التحصيل شيمي كاربردي و يا مهندس شيمي طراحي نيمه صنعتي ماده مورد نظر را ارائه مي‌دهد.»

دكتر پرويز رنجبر رشيدي استاد شيمي دانشگاه تهران نيز در معرفي اين دو گرايش مي‌گويد:

«تفاوت اين دو گرايش در نحوه نگرش آنها به علم شيمي است چون شيمي كاربردي نگرشي كاربردي به علم شيمي دارد و مي‌خواهد از آموخته‌هاي شيمي در صنعت استفاده كند و به همين دليل فارغ‌التصيلان اين گرايش با مفاهيمي كه در صنايع شيمي مطرح است آشنايي بيشتري داشته و بهتر جذب بازار كار مي‌شوند اما هدف شيمي محض پرورش دانشجوياني است كه كارهاي تحقيقاتي انجام بدهند و با تحصيل در دوره فوق‌ليسانس و دكترا به حل مسائل و ناشناخته‌هاي علمي شيمي بپردازند. از همين‌رو درس‌هاي نظري گرايش شيمي محض بيشتر از دروس كاربردي آن است.»

اميد خاكشور دانشجوي كارشناسي ارشد شيمي دانشگاه صنعتي شريف نيز ضمن معرفي اين دو گرايش مي‌گويد:

«هرچند كه شيمي محض بيشتر به تئوري‌هاي عميقتر شيمي مي‌پردازد و شيمي كاربردي با ارائه يكسري واحدهاي كاربردي، ارتباط نزديكتري با صنعت دارد ، اما اين دو گرايش در سطح ليسانس فرق زيادي با يكديگر ندارند و اگر كسي مايل باشد از هر دو گرايش اطلاع داشته باشد، مي‌تواند در دروس اختياري ، بعضي از واحدهاي اختصاصي گرايش ديگر را انتخاب كند. البته واقعيت اين است كه فارغ‌التحصيلان شيمي كاربردي راحتتر جذب بازار كار مي‌شوند كه آن هم بيشتر به خاطر عنوان اين گرايش است تا معلومات فارغ‌التحصيلان آن!»

آينده شغلي ، بازار كار ، درآمد:

دكتر رفيعي در انتها مي‌گويد:

«البته بايد گفت اين طور نيست كه هيچ فرصت شغلي براي فارغ‌التحصيلان اين رشته مهيا نباشد چون تعدادي از فارغ‌التحصيلان شيمي جذب صنايع شيميايي مختلف مثل صنايع رنگ‌سازي، چرم‌سازي، پتروشيمي ، موادغذايي، لوازم بهداشتي و آرايشي مي‌شوند و در بخش آزمايشگاههاي كنترل كيفيت محصولات شيميايي و يا واحد توليد آنها كار مي‌كنند.»

دكتر جمشيد مفيدي نيز در مورد فرصت‌هاي شغلي فارغ‌التحصيلان اين رشته مي‌گويد:

«من فكر مي‌كنم كه شيمي جزو معدود رشته‌هايي است كه فارغ‌التحصيل آن مي‌تواند هميشه مشغول به كار باشد. چون هر كارخانه‌اي كه داير شود، در بخش كنترل كيفيت كالاهاي ساخته شده نياز به يك شيميست دارد و يا در تمام صنايع احتياج به فارغ‌التحصيلان شيمي داريم تا مواد اوليه را با توجه به استانداردهاي جهاني بررسي كرده و رد يا قبول بكنند.

علاوه بر موارد فوق يك شيميست مي‌تواند در خانه خود با كمترين امكانات كارگاه كوچكي داير كرده و بعضي از مواد مورد نياز جامعه را توليد كند براي مثال من فردي را مي‌شناسم كه بعضي از مواد مورد نياز وزارت دفاع را در يك كارگاه كوچك تهيه مي‌كرد.»

دكتر پرويز رنجبر رشيدي نيز در همين زمينه مي‌گويد:

«فارغ‌التحصيلان اين رشته توانايي تغيير و تبديل بر روي مواد خام را دارند و به ياري همين توانايي‌، تعداد زيادي از فارغ‌التحصيلان اين رشته كارگاهها يا كارخانه‌هاي شيميايي كوچك يا بزرگ داير كرده و در كار خود نيز موفق بوده‌اند.

در ضمن فارغ‌التحصيل شيمي مي‌تواند در كارگاهها و كارخانه‌هاي تهيه مواد آلي، دارويي ،‌رنگها ، رزين‌ها و تهيه و ترخيص مواد معدني كار بكند. »

ظرفيت پذيرش كل و گرايش مختلف :

طي سه سال تحصيلي 76 تا 78 بطور متوسط در هر سال 446 نفر دانشجو از گره آزمايشي علوم رياضي و فني و 2772 نفر از گروه علوم تجربي در رشته شيمي پذيرفته شده‌اند.

توانايي‌هاي مورد نياز و قابل توصيه
شيمي يعني حفظ كردن صدها فرمول، عدد و رقم . اين تصور بسياري از دانش‌آموزان دبيرستاني است . تصوري كه به اعتقاد دكتر جمشيد مفيدي از دبيرستان‌ها نشأت مي‌گيرد چرا كه حجم مطالب كتاب شيمي دبيرستاني زياد و فرصت تدريس محدود است و به ناچار دبيران و محصلان به جاي درك و استدلال مفاهيم، به سوي مسايل ذهني و حفظي كشيده مي‌شوند. در حالي كه شيمي تلفيقي از مهارتهاي ذهني و استدلالي است و اگر كسي بخواهد در اين رشته موفق گردد بايد در هر دو زمينه توانمند باشد و حتي مي‌توان گفت كه قدرت استدلال بيش از قدرت حافظه در اين رشته اهميت دارد چون حافظه فقط مي‌تواند به كار سرعت بدهد اما حلال مشكلات نيست.

وي همچنين معتقد است كه دانشجوي اين رشته لازم است در دروس رياضي، شيمي و فيزيك قوي باشد و رشته شيمي را دوست بدارد يعني از مطالعه درس شيمي لذت ببرد و خسته نشود.

«دانشجوي شيمي بايد به شيمي علاقه‌مند باشد نه اين كه رشته شيمي در فرم انتخاب رشته، انتخاب چهلم و پنجاهم او باشد. همچنين دانشجو بايد مثل مارگيرهاي قديمي كه مار را مي‌گرفتند و از آن استفاده بهينه مي‌كردند، شجاع بوده و وسواس نداشته باشد چون بعضي از مواد شيميايي مثل مار خطرناكند اما اگر كسي طرز استفاده از همين مواد را بلد باشد، موادي قابل كنترل و بسيار مفيد هستند.»

وضعيت ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر :

رشته شيمي در ايران تا مقطع دكترا تدريس مي‌شود.

دوره كارشناسي ارشد شيمي دوره‌اي با گرايشهاي تخصصي در پنج گرايش (شيمي آلي ، شيمي تجزيه ، شيمي معدني ، شيمي فيزيك ، شيمي كاربردي ) است.

دوه دكتراي شيمي نيز پس از دوره كارشناسي ارشد در دو بخش «آموزشي و پژوهشي» ارائه مي‌گردد.

رشته‌هاي مشابه و نزديك به اين رشته :

اين رشته داراي واحدهاي مشابه با رشته مهندسي شيمي مي‌باشد.

وضعيت نياز كشور به اين رشته در حال حاضر:

شهرام سعادت دانشجوي اين رشته نيز با اشاره به اشتغال‌زايي اين رشته مي‌گويد:

«شيمي رشته‌اي است كه هم براي فارغ‌التحصيلان شيمي و هم براي افراد مختلف جامعه فرصت شغلي ايجاد مي‌كند. براي مثال با ايجاد هر شغل در صنعت پتروشيمي حدود بيست شغل در صنايع پايين دستي و وابسته به وجود مي‌آيد.»

دكتر رفيعي در تاييد اين سخن مي‌گويد:

«تنها كافي است وضعيت واردات كشور خودمان را بررسي كنيم تا به واقعيت سخن لينوس پاولينگ پي ببريم. چون درحال حاضر كشور ما هر ساله حدود 5 ميليارد دلار صرف خريد 3500 كالاي شيميايي مي‌كند. يعني ما يك كيلو نفت را 10 سنت مي‌فروشيم آن وقت يك كيلو از مواد شيميايي را 40 هزار ، 50 هزار و حتي بعضي از داروهاي شيميايي را تا 100 هزار دلار خريداري مي‌كنيم .

اين در حالي است كه كشور ما به دليل داشتن هيدرو كربن‌ها، منابع معدني و همچنين نيروي انساني متخصص مي‌تواند كالاهاي شيميايي بسياري را توليد كند. كاري كه چين انجام داد و توانست با كمترين امكانات ، بازار كالاهاي شيميايي دنيا را قبضه كند. »

وي در ادامه مي‌گويد:

«در ضمن بايد توجه داشت كه خريد كالاهاي شيميايي نه تنها به بودجه كشور فشار سنگيني وارد مي‌كند بلكه فرصت‌هاي شغلي صدها فارغ‌التحصيل رشته شيمي را نيز از بين مي‌برد. افرادي كه بايد با استفاده از منابع اوليه كشور به توليد كالاهاي شيميايي بپردازند. »

نكات تكميلي :

رشته شيمي از جمله رشته‌هايي است كه داوطلبان دو گروه آزمايشي علوم رياضي و فني و علوم تجربي مي‌توانند آن را انتخاب كنند. البته مواد امتحاني و ضرايب اين رشته در هر گروه آزمايشي متفاوت است و دانشگاهها نيز براي داوطلبان هر گروه ظرفيت پذيرش ويژه‌اي در نظر گرفته‌اند.

1. تعريف انرژي نخستين يونش : انرژي لازم براي جدا كردن يك مول الكترون از يك مول اتم به حالت گازي شكل و تبديل به يون يك بار مثبت گازي شكل.

2به تعداد الكترونهاي يك اتم انرژي يونش صرف مي شود.


3.انرژي هاي يونش متوالي يك عنصر از آخرين الكترون ( دورترين به هسته ) به سمت داخلي ترين الكترون صرف مي شود.

4. انرژي هاي يونش متوالي يك عنصر سير صعودي دارند.

5.در هنگام تغيير لايه انرژي يونش تغيير ناگهاني ( جهش ) پيدا مي كند .

6 .جهش در انرژي هاي يونش متوالي يك عنصر افزايشي است.

7.جهش در انرژي نخستين يونش عناصر جدول كاهشي است.

8.تعداد جهش ها يكي كمتر از لايه هاي اصلي است.

9.در مقايسه ي انرژي هاي يونش چند عنصر ابتدا لايه ي بيشتر سپس آرايش نامنظم و بعد عدد اتمي كمتر يونش كمتري دارند

10.شماره ي اولين جهش در انرژي يونشي با شماره ي يكي بيشتر از شماره ي خانواده ي اصلي عنصر صورت مي گيرد.

11.شماره ي آخرين جهش در انرژي يونشي با شماره ي يكي كمتر از عدد اتمي عنصر صورت مي گيرد.

12.روند تغييرات انرژي نخستين يونش ميتواند متفاوت با روند تغيير انرژي دوم و سوم و… يونش باشد.

13.در روند افزايشي انرژي نخستين يونش عناصر يك تناوب :

- عنصر خانواده ي سوم و ششم اصلي با كاهش انرژي روبرو مي شوند.

- فلزات قليايي كمترين و گازهاي نجيب بيشتر ين يونش را دارند.

14.تعداد كل انرژي هاي يونش يك عنصر با عدد اتمي عنصر برابر است.

15.در انرژي هاي يونش متوالي يك عنصر زماني جهش اتفاق مي افتد كه اختلاف بين انرژي يونش متوالي سه برابر يا بيش تر شده باشد.

16. N امين انرژي يونش گروه N در بين بقيه ي گروهها كم ترين است.

17. N امين انرژي يونش گرونN-1 در بين بقيه ي گروهها بيش تر است.

18.اختلاف خواص بين عناصر ( انرژي يونش ) واسطه يك تناوب كم تر از ديگر عناصر است.

19.با افزايش عدد اتمي در يك گروه انرژي يونش كاهش مي يابد.

20.با افزايش عدد اتمي در يك تناوب انرژي يونش افزايش مي يابد.

21.با افزايش عدد اتمي بين گروه 5 و 6 ---- 2 و 3 انرژي اولين يونش كاهش مي يابد.

22.آخرين انرژي يونش عنصري بيشتر است كه عدد اتمي آن بيش تر باشد.

23.در نمودار انرژي هاي يونش متوالي يك عنصر هر چه بر تعداد الكترونهاي جدا شده افزوده شود به هسته ي اتم نزديك تر مي شويم.

24.هميشه آخرين جهش بزرگ انرژي يونش بزرگترين جهش بزرگ است.

25.با افزايش عدد اتمي از يك تناوب به تناوب بعدي كاهش ناگهاني در انرژي نخستين يونش روي ميدهد.

26.دو جا با افزايش عدد اتمي انرژي نخستين يونش كاهش مي يابد يك بار از ارايش منظم به نامنظم در يك تناوب و يك بار از آخرين عنصر يك تناوب به اولين عنصر تناوب ديگر.

27.از ويژگيهاي مشترك عناصر يك خانواده داشتن شماره ي جهش مشترك در انرژي يونش مي باشد.

28.تفاوت انرژي نخستين يونش عناصر هم خانواده بيشتر است از تفاوت انرژي نخستين يونش عناصر هم تناوب .

29.انرژي دومين يونش يك عنصر انرژي لازم براي جداسازي يك مول الكترون از يك مول يون يك بار مثبت گاز ي براي تبديل به يك يون دو بار مثبت گازي شكل است .

30.تفاوت انرژي هاي نخستين يونش عناصر اصلي يك تناوب بيشتر است از تفاوت انرژي هاي نخستين يونش عناصر فرعي يك تناوب .

چرا ظرفیت گرمایی ویژه ی هلیم و هیدروژن عددهای بزرگی هستند؟
ظرفیت گرمایی مواد به ساختار ، حالت فیزیکی و طبیعت شیمیایی آن ها بر می گردد و از این رو مقایسه ی آن ها به جز در موارد بسیار مشابه دشوار و در واقع بی معناست.

در کدام فرآیند انرژی بیشتری آزاد می شود؟ انحلال یک مول NaCl در یک لیتر آب یا در در mL50آب
با توجه به مقدار های زیر می توان نتیجه گرفت که انحلال یک مول NaClدر یک لیتر آب گرمای بیشتری آزاد می کند. علت این افزایش را می توان تفکیک کامل یون ها و حذف جفت یون ها در محلول های بسیار رقیق نسبت داد. در بی نهایت آبkJ/mol 11/407- در mL100 آبkJ/mol 89/406- Adamson, A.W., A Text book of Physical Chemistry, Academic Press, 1973, pp.176-177

آیا از نظر پزشکی مصرف بیش از اندازه ی ویتامین ث برای سلامتی مضر است؟
خیر، از آن جا که این ویتامین در آب انحلال پذیر است، مقدار اضافی آن از طریق ادرار دفع می شود. خوردن آب و نوشیدنی ها به کاهش مقدار اضافی آن کمک کرده، مانع از ذخیره شدن آن در بدن می شوند.

چرا برای محلول های آبی خیلی رقیق می توان به جای ppm از یکای میلی گرم در لیتر استفاده کرد؟
از آن جا که چگالی این محلول ها برابر یک در نظر گرفته می شود با جایگزین کردن حجم معادل یک لیتر به جای جرم محلول (در مخرج کسر) یکای میلی گرم بر لیتر به دست می آید.

انحلال پذیری گازهای نجیب در آب گرماده است یا گرماگیر؟
علی رغم این که آنتالپی انحلال گازهای غیر قطبی در آب منفی است ( فرآیند گرماده) ولی به دلیل کاهش شدید آنتروپی و افزایش عبارت -TDS در مجموع انرژی آزاد فرآیند در دماهای بالا مثبت می شود، بنابراین با افزایش دما انحلال پذیری آن ها کاهش می یابد.

باریم سولفات را چه باید معرفی کرد؟ الکترولیت یا غیر الکترولیت
آب یک غیر الکترولیت به شمار می آید، علی رغم این که درصد بسیار کمی از آن تفکیک می شود. بنابراین افزون برتولید یون مقدار تولید یون نیز مهم است. چون رسانایی محلول حاصل از انحلال یک ماده در یک حلال معیاری از الکترولیت بودن است در این صورت نمک های نامحلولی مانند BaSO4 را نیز می توان با توجه به تولید مقدار بسیار کم یون پس از انحلال جزو الکترولیت های ضعیف دسته بندی کرد.

برای یک انحلال گرماده در صورتی که ظرف دارای محلول ایزوله (سامانه منزوی) باشد، دمای محلول چه تغییری می کند؟
انرژی آزاد شده در فرآیند انحلال صرف افزایش انرژی درونی محلول شده، دمای محلول بالا می رود.

بادکنک و زودپز چه نوع سامانه ای هستند؟
اگر از پدیده ی نفوذ چشم پوشی کنیم بادکنک را می نوان یک سامانه ی بسته با دیواره ی انعطاف پذیر می در نظر گرفت. زودپز هم تا لحظه ای که سوپاپ اطمینان بالا نیامده است یک سامانه ی بسته است ولی با بالا آمدن سوپاپ و خروج بخارآب به یک سامانه ی باز تبدیل می شود.

چرا ظرفیت گرمایی ویژه ی هلیم و هیدروژن عددهای بزرگی هستند؟
ظرفیت گرمایی مواد به ساختار ، حالت فیزیکی و طبیعت شیمیایی آن ها بر می گردد و از این رو مقایسه ی آن ها به جز در موارد بسیار مشابه دشوار و در واقع بی معناست.

در کدام فرآیند انرژی بیشتری آزاد می شود؟ انحلال یک مول NaCl در یک لیتر آب یا در در mL50آب
با توجه به مقدار های زیر می توان نتیجه گرفت که انحلال یک مول NaClدر یک لیتر آب گرمای بیشتری آزاد می کند. علت این افزایش را می توان تفکیک کامل یون ها و حذف جفت یون ها در محلول های بسیار رقیق نسبت داد. در بی نهایت آبkJ/mol 11/407- در mL100 آبkJ/mol 89/406- Adamson, A.W., A Text book of Physical Chemistry, Academic Press, 1973, pp.176-177

واکنش گاز هیدروژن و اکسیژن خودبه خودی است یا نا خودبه خودی؟
واکنش از نظر ترمودینامیکی در دمای اطاق خودبه خودی است اما انرژی فعال سازی آن به قدری بالا است که واکنش در این دما انجام نمی شود. به عبارت دیگر در این شرایط از نظر سینتیکی امکان پذیر نیست.

واکنش کلر و متان چه نوع واکنشی است؟
این واکنش یک واکنش جانشینی است و هدف کتاب تنها به این موضوع محدود می شود. اطلاق نسبت جابه جایی یگانه یا دوگانه به این واکنش ضرورتی ندارد. این تمرین در چاپ سال آینده (86) حذف خواهد شد.

واکنش لیتیم و اکسیژن و تشکیل لیتیم اکسید از چه نوع است سوختن یا اکسایش؟
از نوع اکسایش است.

آیا مجاز هستیم به دانش آموزان روش استفاه از فرمول M1V1=M2V2 را در محاسبات استوکیومتری محلول تدریس کنیم؟
خیر، بهتر است که دانش آموز کار با ضریب تبدیل را آموزش ببیند واز این راه به حل تمرین بپردازد.

فکر کنید صفحه ی 63 شیمی 3 چگونه باید تصحیح شود؟
A+2B D

تفاوت ظرفیت گرمایی ویژه ی آب، یخ و بخار آب را چگونه توجیح می کنید؟
آب مایع > یخ > بخار آب J/mol. oC 35/75 11/37 60/33 وجود پیوند هیدروژنی و تشکیل تجمع های مولکولی، آب مایع را به مایعی با ظرفیت گرمایی بالا تبدیل کرده است، در فاز بخار این بر هم کنش به حداقل می رسد و در حالت جامد یکپارچگی شبکه امکان انتقال انرژی به همه ی مولکول ها را به راحتی فراهم می کند.

آیا در بخش اول کتاب شیمی 3 اصلاح شده تناقضی در معرفی موازنه ی واکنش ها به روش وارسی به وجود نیامده است؟
روش وارسی یک راهبرد ساده برای موازنه ی معادله ی واکنش های شیمیایی است و اساس آن شمارش تعداد هر یک از اتم ها در دو سوی معادله است. در کتاب درسی تنها یک راه از ده ها راه ممکن برای موازنه به این روش مطرح شده است، شما خود می توانید بر این اساس راه های متفاوت دیگری را برای موازنه ی یک واکنش بیابید. در موازنه ی معادله ی واکنش آلومینیم اکسید و هیدورکلریک اسید کافی است که اولویت فرآورده بر واکنش دهنده را وارونه کرده، برای موازنه ی واکنش این بار از شمارش اتم ها در واکنش دهنده (آلومینیم اکسید) آغاز کرد.

فکر کنید صفحه93(محلول مولار و مولال)
100 میلی لیتر محلول یک مولار پتاسیم کلرید سنگین تر از 100 میلی لیتر محلول یک مولال است. برای تهیه محلول یک مولار و مولال یک مول پتاسیم کلرید لازم است در حالی که تهیه ی محلول مولال به حلال بیش تری نیاز دارد، بنابراین محلول مولال رقیق تر از محلول مولار است و به همین دلیل حجم های مساوی از آن ها جرم متفاوتی دارند. از این رو محلول مولار سنگین تر است وغلظتی بیش تر از همان حجم محلول مولال دارد.

دیدکلی

عناصر رادیواکتیو معمولا سه نوع ذره یا اشعه از خود صادر می‌کنند که شامل ذره آلفا ، ذره بتا و اشعه گاما است. با قرار دادن اشعه رادیواکتیو تحت تاثیر میدان مغناطیسی متوجه شده‌اند که ذره آلفا دارای بار مثبت ، بتا دارای بار منفی و اشعه گاما بدون بار است.
خواص ذره آلفا

جنس ذره آلفا ، هسته اتم هلیوم است که از دو نوترون و دو پروتون تشکیل یافته است. جرم آن حدود 4 برابر جرم پروتون و بار الکتریکی آن 2+ و علامت اختصاری آن 42He است. برد ذره آلفا به عنصر مادر ، انرژی اولیه و جنس محیط بستگی دارد. مثلا برد ذره آلفا صادره از رادیوم در هوا تقریبا 4.8 سانتیمتر می‌باشد. ذره آلفا به علت داشتن 2 بار مثبت هنگامی که از نزدیکی یک اتم عبور می کند، ممکن است تحت تاثیر میدان الکتروستاتیکی خود ، الکترون مدار خارجی آن اتم را خارج سازد و یا به عبارت دیگر اتم را یونیزه کند. همچنین ذره آلفا قادر است محل الکترون را تغییر دهد، یعنی الکترون تحت تاثیر میدان الکتریکی ذره آلفا از مدار پایین تری به مدار بالاتر صعود می‌کند و در نتیجه اتم به حالت برانگیخته در می‌آید. قابلیت نفوذ ذره آلفا بسیار کم است.
خواص ذره بتا

جنس ذره بتای منفی ، از جنس الکترون می‌باشد، بار الکتریکی آن 1- و علامت آن β- است. برد ذره بتا در هوا در حدود چند سانتیمتر تا حدود یک متر است. البته برد این ذره نیز به انرژی اولیه (عنصر مادر) و جنس محیط بستگی دارد. برخلاف ذره آلفا ، ذره بتا از نظر حفاظت یک خطر خارجی محسوب می‌شود. خاصیت یون سازی این ذره به مراتب کمتر از ذره آلفا است، یعنی بطور متوسط در حدود 100 مرتبه کمتر از ذره آلفا می‌باشد. ذره بتا می‌تواند در اتمها ایجاد برانگیختگی کند، ولی این خاصیت نیز در ذره بتا، به مراتب کمتر از ذره آلفا است. قدرت نفوذ ذره بتا بطور متوسط 100 برابر بیشتر از ذره آلفا است. طیف ذره بتا تک انرژی نیست، بلکه یک طیف پیوسته است که تمام مقادیر انرژی از 0 تا انرژی ماکزیمم را دارا می‌باشد. این ذره همان پوزتیرون است که ضد ماده الکترون می‌باشد. جرم آن با جرم الکترون برابر بوده و دارای باری مخالف با بار الکترون است و علامت اختصاری آن β+ یا 01β است.
خواص اشعه گاما

جنس اشعه گاما از جنس امواج الکترومغناطیسی می‌باشد، یعنی از جنس نور است. ولی با طول موج بسیار کوتاه که طول موج آن از 1 تا 0.01 آنگستروم تغییر می‌کند. جرم آن در مقیاس اتمی صفر ، سرعت آن برابر سرعت نور ، بار الکتریکی آن صفر و علامت اختصاری فوتونهای گاما ، δ می‌باشد. انرژی اشعه گاما از 10 کیلو الکترون ولت تا 10 مگا الکترون ولت تغییر می‌کند. برد آنها بسیار زیاد است. مثلا در هوا چندین متر است. خاصیت ایجاد یونیزاسیون و برانگیختگی در اشعه گاما نیز وجود دارد. ولی به مراتب کمتر از ذرات آلفا و بتا است. مثلا اگر قدرت یونیزاسیون متوسط اشعه گاما را یک فرض کنیم، قدرت یونیزاسیون متوسط ذره بتا 100 و ذره آلفا 104 خواهد بود. قدرت نفوذ این اشعه به مراتب بیشتر از ذرات بتا و آلفا است. طیف انرژی اشعه گاما ، همانند ذرات آلفا تک انرژی است. یعنی تمام فوتونهای گامای حاصل از یک عنصر رادیواکتیو دارای انرژی یکسانی هستند
.

۱- شمع در شمعدان خود به خود روشن ميشود
شمع ها قبلا نبايد روشن شده باشند.-قبلا تارهاي فتيله را با سوزن از هم جدا كرده و افشان كنيد.كافي است كه 2 گرم فسفر تهيه كنيد و ان را در 5 برابر حجم خود سولفيد كربن حل كنيد. اگر روي شمع ها يك قطره كوچك سولفيد كربن شامل فسفر بريزيد شمع ها به فاصله ي 10 دقيقه روشن خواهند شد.شنيدنی- محمد حسين جعفر زاده

۲-آب شعله آفرین! ( آزمایش ها )
ظرف شیشه‌ای را از روی میز بر می‌دارید و از مایع بی‌رنگی که دارد کمی به دهان پر کرده و تظاهر به خوردن آن می‌کنید. سپس آن را بیرون تف می‌کنید. روی میز می‌ریزد و بلافاصله شعله می‌کشد. علاقه مندان سرگرمیهای شیمی می‌توانند جهت اجرای این آزمایش ابتدا وسایل زیر را تهیه کنید:


یک ظرف شیشه‌ای محتوی الکل اتیلیک چند گرم ایندرید کرومیک قرمز کاملا خشک
یک صفحه مسطح سوز

سپس باید به ترتیب زیر عمل کرد:


صفحه مسطح نسوز را در محل دلخواهی روی میز قرار داده و روی آن کریستالهای ایندرید کرومیک را بپاشید. وقتی الکل اتیلیک را که به عنوان آب به تماشاچیان معرفی کرده‌اید در دهان گرفته و روی کریستالهای ایندرید کرومیک بریزید، فعل انفعالات شدیدی انجام یافته و حرارت زیادی تولید می‌گردد تا انجا که الکل اتیلیک مشتعل می‌شود و ارتفاع شعله حتی به 15 الی 20 سانتیمتر هم می‌رسد.

شما اگر حاضر به ریختن الکل در دهان خود و تف کردن آن روی میز نیستید (زیرا این عمل در حضور دوستان ، کمی زشت است) ، می‌توانید در یک ظرف حلبی ، چند گرم ایندرید کرومیک بریزید و الکل اتیلیک را که آب معرفی کرده‌اید روی آن اضافه کنید. بلافاصله شعله‌ها از درون ظرف حلبی زبانه خواهد کشید. یاد آوری می‌کنیم که در تمام آزمایشهای شیمی که با شعله همراه است، باید دقت زیاد کرد تا لباس شما آتش نگیرد و دستتان نسوزد و همچنین این آزمایشان حتما باید چند بار قبلا آزمایش شده و سپس تماشاچیان اجرا گردد.- محمد حسين جعفر زاده